گودبرداری را می توان از حیث احتمال بروز حادثه از حساس ترین مراحل اجرای ساختمان دانست.

سه عامل مهم که در ارزیابی میزان خطر گودبرداری موثر هستند عبارتند از:

جنس خاک

وجود یا عدم وجود سربار

عمق گودبراری

تمهیداتی که قبل از گودبرداری باید اندیشیده شود:

رفع نشتی انشعابات آب به داخل سایت پروژه

  • استعلام از اداره آب و فاضلاب به منظور آگاهی از وچود احتمالی چاه یا قنات قدیمی
  • پر کردن چاههای موجود در زمین پروژه با استفاده از مصالح مناسب و فشرده سازی آن.
  • در صورت تخریب بنای قدیمی، فقط آوار حاصل از آن تا رسیدن به تراز صفر به طور کامل برداشته شود.
  • در صورت طراحی سازه نگهبان خرپایی برای پروژه، چاهک ها برای اجرای المان عمودی در محلهایی که در نقشه مشخص شده حفر شود. چرا که بعد از گود برداری ممکن است به دلیل از بین رفتن تراکم خاک حفر چاهک ها با ریزش و ایجاد خطر برای کارگر حفار همراه شود.

نکته مهم: ممکن است ملک مجاور شرایط بسیار نامناسبی داشته باشد و برای ایستایی خود در طولزمان به بنای فعلی تکیه داده باشد. در این صورت برای حفظ پایدرای آن ، المان عمودی سازه نگهبان بایدقبل از تخریب و بلند تر از حالت معمول اجرا شود. و بین المان ها مهار بندی مناسب صورت گیرد.

تمهیداتی که مرحله گودبرداری باید اندیشیده شود:

  • نگهداشتن شانه خاکی: در گودبرداری های با عمق متوسط هیچ گاه گود برداری نباید از بیخدیوارهمسایه به صورت یکجا صورت گیرد و حتماً با رعایت فاصله ی حداقل 1.5 متری از دیوارهمسایه به صورت شیب دار انجام شود.

نکته مهم در حفظ پایداری شانه خاکی این است که از ورود هوا و رطوبت به داخل آن جلوگیری شود.هوا تخلخل خاک را بالا می برد وموجب سستی آن می شود. برای جلوگیری از ورود هوا، بهترین کار اجرای ملات پاشی روی شانه خاکی است. رطوبت بخصوص در خاک های رسی از بین رقتن استحکام آن می شود. برای جلوگیری از ورود رطوبت علاوه بر قطع انشعابات در هنگام بارندگی با استفاده از نایلون روی شانه خاکی پوشانده شود.

  • تکمیل یا اجرای سازه نگهبان:

سازه نگهبان با ارزیابی موقعیت زمین ،عمق گودبرداری و نوع خاک توسط محاسب انتخاب و طراحی می شود:

  1. سازه نگهبان خرپایی: معمولا برای گودهای تا 10 متر بهترین انتخاب است.

نکات مهم در اجرای سازه نگهبان خاکبرداری و تکمیل المان ها به صورت مرحله ای و پر کردن پشت سازهنگهبان با مصالح مناسب و اتصال کامل آن به سازه مجاور است.

2.سازه نگهبان متقابل(دو طرفه):

برای زمین های با عرض کم و طول زیاد که گودهای نیمه عمیق در آن اجرا می شود گزینه مناسبی است.زیرا المان های سازه خرپایی در همچین پروژه ای دست و پا گیر بوده وادامه عملیات به خصوص اجرایفونداسیون را با مشکل مواجه می سازد.اجرای مرحله ای گود برداری نیز در این شیوه باید رعایت شود.

  1. نیلینگ: برای پروژه های بزرگ با عمق زیاد گزینه مناسب است. البته در صورتی که خاک محل پروژه نامناسب باشد یا چسبندگی نداشته باشد می بایست از روش های جانبی برای تثبیت خاک مثل اجرای شمع در دیواره گود و تزریق بتن بهره برد.

از نکات مهم در اجرای نیلینگ اجرای زهکشی و خارج نمودن آب های سطحی و زیر زمینی از سایت پروژه است.

  1. در صورت عدم وجود سربار در گودبرداری های با عمق متوسط در صورتی که خاک استحکام کافی داشته باشد با صلاحدید ناظر و سازمان نظام مهندسی می توان به شانه خاکی و اجرای پله ای گودبرداری به عنوان سازه نگهبان اکتفا نمود.

سرعت اجرا در این مرحله بسیار مهم است . تمام تلاشتان را انجام دهید تا به سرعت از این مرحله عبورکنید. با اجرای فونداسیون ، ستون ها، اسکلت و سقف های اول تقریبا تمام خطرات گودبردرای رفعخواهد شد. با توجه به وجود مشکلات اجرایی و اهمال کاری همیشگی مالکین و سازندگان در هزینهکردن برای ایمنی این به عهده مهندس است که باید با تجربه خود تصمیم بگیرد اقدامات پس از گودبرداری برای آماده سازی گود :

پس از رسیدن به تراز کف گودبرداری در صورتی که خاک تراکم مناسب تداشته باشد باید با استفاده از غلتک آن را تا حد مناسب متراکم نمود.

در پروژه های بزرگ باید تمهیدات لازم برای زهکشی زیر فونداسیون اندیشیده شود. بنابراین در گودبرداریباید ضخامت مربوط به لایه زهکشی نیز لحاظ نمود.

اقدامات پس از اجرای اسکلت و سقف های اول:

در صورت نگه داشتن شانه خاکی در این مرحله دهانه های مقابل هم به صورت یکی در میان خاک برداری انجام شود.و بلافاصله بعد از فونداسیون مربوطه تکمیل و بتن ریزی گردد و در خرحله بعد دیوار کشی با آجر فشاری به صورت 20 سانتی انجام شود. با اجرای هر سقف یک الی چند زوج دهانه خاک برداری شود و مراحل تکمیل فونداسیون و دیوارکشی به ترتیب انجام شود.

مطمئناً نظارت یا اجرای صحیح گود نیاز به تجربه و مهارت بالا دارد و هرگز نمی توان به تنهایی به اطلاعاتی که در این مقاله یا سایر نوشته ها به نگارش در آمده است بسنده نمود. به عنوان کسی که چندین سال در پروژه های مختلف حضور داشته ام این نکات را به یادگار داشته باشید:

هر گودبرداری یک تجربه جدید است .

خاک عنصری غیر قابل پیش بینی است. پس هیچ گاه از روی ظاهرخاک تصمیم قاطع نگیرید و به نتایجآزمایش خاک توجه کنید.

عملیات با وجود نواقص موجود متوقف شود یا ادامه پیدا کند. این تصمیمی است که ناظر باید با توجه به شرایط بگیرد.

 

مهندس قربانی
مهندس قربانی
مهندس عمران هستم. کارشناس مقررات ملی ساختمان و مشاور در ساخت و ساز

1 دیدگاه

  1. matin می‌گه:

    خیلی عالی بود.ممنونم.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *